زمانی که قصد ثبت دامنه جدیدی را برای وبسایت خود دارید، پیش از هر اقدامی باید بررسی کنید که آیا آدرس مدنظر شما آزاد است و تعلق به شخص دیگری ندارد یا خیر. برای این منظور، استفاده از ابزارها و سرویسهای استعلام مالکیت اهمیت پیدا میکند.
در این راهنما به صورت جامع بررسی میکنیم که whois چیست، چه اطلاعاتی در اختیار ما قرار میدهد و چه تفاوتی میان استعلام دامنههای بینالمللی و ملی (.ir) وجود دارد تا با اطمینان کامل هویت دیجیتال کسبوکار خود را بنا کنید.
whois چیست ؟
سرویس whois (که در زبان فارسی با تلفظهای مختلفی همچون هوایز، هویز، هوییز و هوئیز شناخته میشود) یک پروتکل و پایگاه داده آنلاین است که به کاربران اینترنت اجازه میدهد به اطلاعات ثبتنامی و مالکیتی یک دامنه دسترسی پیدا کنند.
هنگامی که شما نام یک سایت را در مرورگر وارد میکنید، سرویس whois پشت صحنه به شما میگوید که چه کسی آن را ثبت کرده، تاریخ ثبت و انقضای آن چه زمانی است و سرورهای نام یا همان DNSهای آن روی چه میزبانی تنظیم شدهاند.
اگر دامنه مورد نظر شما پیش از این توسط شخص یا شرکت دیگری خریداری شده باشد، از طریق این سامانه میتوانید جزئیات وضعیت آن را مشاهده کنید.
در مقابل، اگر دامنه آزاد باشد، با اطمینان خاطر میتوانید برای ثبت دامنه com یا هر پسوند دیگری اقدام کنید و هویت دیجیتال خود را شکل دهید. این ابزار به عنوان پل ارتباطی میان ثبتکنندگان و مراجع نظارتی عمل میکند.
نکته مهمی که در سالهای اخیر برای دامنههای بینالمللی مطرح شده، قوانین حریم خصوصی مانند GDPR است. به همین دلیل، در بسیاری از پسوندهای بینالمللی مانند com یا .net دسترسی مستقیم به اطلاعات شخصی مالک مانند نام کامل، آدرس پستی و شماره تماس محدود شده است تا حریم خصوصی افراد حفظ شود و اسپمرها نتوانند به اطلاعات تماس افراد دسترسی پیدا کنند.
تاریخچه هویز و پیدایش پایگاه داده WHOIS
ریشههای شکلگیری سرویس whois به دهه ۱۹۷۰ میلادی بازمیگردد. در سال ۱۹۷۰، الیزابت فینلر (Elizabeth Feinler) به همراه تیم تحقیقاتی خود در مرکز اطلاعات شبکه استنفرد، نخستین دایرکتوری هویز را برای مدیریت شبکه پنترنت (ARPANET) راهاندازی کردند.
در آن دوران، هدف اصلی این بود که راهی برای شناسایی مسئولان و مدیران کامپیوترهای متصل به شبکه وجود داشته باشد تا در مواقع بروز اختلال، امکان تماس سریع فراهم باشد.
امروزه سازمان آیکان (ICANN) به عنوان متولی اصلی مدیریت نامهای دامنه در سطح جهان، نظارت بر پایگاههای داده whois را بر عهده دارد. تمامی شرکتهای ثبتکننده معتبر موظفند اطلاعات مربوط به مالکان دامنهها را در این ساختار یکپارچه نگهداری و بهروزرسانی کنند تا شفافیت در اکوسیستم وب حفظ شود. این استاندارد جهانی کمک میکند تا از بروز تخلفات و کلاهبرداریهای اینترنتی جلوگیری به عمل آید.
معرفی ابزارها و سرویسهای معتبر استعلام whois
برای بررسی وضعیت آزاد بودن یا مالکیت دامنههای بینالمللی، وبسایتهای مرجع و استانداردی وجود دارند که این سرویس را به صورت رایگان در اختیار عموم قرار میدهند. برخی از معتبرترین ابزارهای استعلام عبارتند از:
- whois.com
- who.is
- lookup.icann.org
شما میتوانید با مراجعه به هر یک از این وبسایتها، پسوندهای مختلف جهانی را جستجو کرده و اطلاعات پایهای آنها را استخراج کنید.
اگر هنوز نمیدانید TLD یا دامنه های سطح بالا چیست، مطالعه مقاله TLD یا دامنه سطح بالا چیست ؟ به شما دید بهتری میدهد.
بررسی تفاوت هویز دامنههای بینالمللی و ملی IR
یکی از سوالات متداول کاربران این است که آیا روش استعلام دامنههای ملی با بینالمللی یکسان است؟ پاسخ منفی است. به دلیل محدودیتها و تحریمهای بینالمللی، سامانههای جهانی whois اطلاعات دقیقی از دامنههای ملی ایران ارائه نمیدهند و معمولاً وضعیت نامشخصی را نمایش میدهند.
برای دامنههای ملی با پسوند .ir، مرجع رسمی ثبتنام یعنی ایرنیک (IRNIC) سامانهای مجزا فراهم کرده است. شما باید برای استعلام وضعیت و مالکیت این دامنهها به وبسایت رسمی https://whois.nic.ir/ مراجعه کنید تا اطلاعات دقیقتری به دست آورید و از وضعیت حقوقی دامنه مطلع شوید.
اطلاعات موجود در هویز دامنههای بینالمللی
وقتی یک دامنه بینالمللی را استعلام میکنید، معمولاً اطلاعات زیر در اختیارتان قرار میگیرد:
- مشخصات شرکت ثبتکننده دامنه (Registrar)
- تاریخ دقیق ثبت اولیه و تاریخ انقضای دامنه
- نام سرورهای میزبان یا همان Name Servers
- وضعیت فعلی قفل دامنه (Registrar Lock) جهت جلوگیری از انتقال غیرمجاز
اطلاعات موجود در هویز دامنههای ملی (.ir)
در سامانه ایرنیک، بسته به تنظیمات حریم خصوصی که مالک اعمال کرده است، جزئیات ساختاریافتهتری قابل مشاهده است:
- نام و نام خانوادگی صاحب امتیاز و رابطهای مجاز
- آدرس شهر و محل سکونت ثبتشده در شناسه نیک
- شماره تماس و پست الکترونیک ارتباطی
- شناسه ایرنیک (NIC Handle) اختصاصی مالک
- تاریخ دقیق ثبت و سررسید انقضای دامنه ملی
آشنایی با انواع وضعیتهای مختلف دامنه (Domain Status)
هنگام گرفتن whois، ممکن است با کلمات کلیدی خاصی روبهرو شوید که وضعیت سلامت یا محدودیتهای دامنه را نشان میدهند. شناخت این اصطلاحات به شما در مدیریت بهتر سرویسها کمک شایانی میکند:
- OK: به این معناست که دامنه کاملاً فعال بوده و هیچگونه مشکل، بدهی یا محدودیتی در سیستم رجیسترار ندارد.
- redemptionPeriod: نشاندهنده منقضی شدن دامنه است، اما مالک اصلی هنوز فرصت دارد با پرداخت هزینه عادی آن را تمدید کند و از حذف قطعی جلوگیری نماید.
- pendingDelete: دامنه در آستانه حذف قطعی به دلیل عدم تمدید در موعد مقرر است. پس از طی شدن این دوره ۵ روزه، دامنه آزاد شده و عموم مردم میتوانند آن را ثبت کنند.
- clientHold: دامنه موقتاً غیرفعال شده و به دلیل مسائل مالی، حقوقی یا مدیریتی توسط مالک یا ثبتکننده معلق است.
- clientTransferProhibited: قفل انتقال فعال است و مالک اجازه انتقال دامنه به رجیسترار دیگر را ندارد تا امنیت آن حفظ شود.
- clientUpdateProhibited: امکان ویرایش مشخصات و اطلاعات دامنه موقتاً مسدود شده است تا از تغییرات ناخواسته جلوگیری شود.
نکات امنیتی و اهمیت بررسی WHOIS پیش از ثبت
پیش از اینکه سرمایهگذاری خود را روی یک نام تجاری آغاز کنید، بررسی سابقه دامنه از طریق سرویس هوایز یک ضرورت غیرقابل انکار است. برخی دامنهها ممکن است سابقه فعالیت منفی داشته باشند یا در لیست سیاه موتورهای جستجو قرار گرفته باشند.
با بررسی تاریخچه و وضعیت فعال بودن نام دامنه، میتوانید از سلامت آن مطمئن شوید. علاوه بر این، کنترل تاریخ انقضا به شما کمک میکند تا در صورت آزاد شدن دامنههای رند، به موقع برای تصاحب آنها اقدام کنید.
جمعبندی و نتیجهگیری عملی
در این مقاله به صورت جامع بررسی کردیم که whois چیست و چه کاربردی در چرخه حیات وبسایتها دارد. استفاده از سرویسهای استعلام هویز پیش از نهایی کردن خرید دامنه، مانع از بروز مشکلات حقوقی و مالکیتی میشود و اطمینان میدهد که نام مدنظر شما واقعاً آزاد است.
چنانچه قصد دارید در کنار ثبت دامنه، از یک میزبانی پایدار، پرسرعت با درایوهای NVMe و خرید هاست مطمئن بهرهمند شوید، زیرساختهای مهندسیشده سابین سرور با خرید سرور از ایران و اروپا و پشتیبانی فنی ۲۴ ساعته در تمامی شیفتهای پشتیبانی فنی، آماده همراهی با شماست. در صورت داشتن هرگونه سوال در خصوص وضعیت دامنههای خود میتوانید با تیم فنی ما در ارتباط باشید.
